Hạt nghiền mịn bao nhiêu là đạt chuẩn cho bò – gà – lợn?

Nhiều hộ tự phối trộn thức ăn đều gặp một câu hỏi “đau đầu”: nghiền hạt mịn tới mức nào mới đạt? Có người nghĩ “càng mịn càng dễ tiêu”, nên cố nghiền thành bột thật nhuyễn. Nhưng thực tế, nghiền quá thô thì vật nuôi tiêu hóa kém, còn nghiền quá mịn lại có thể gây bụi nhiều, dễ vón bết và làm đường tiêu hóa ‘nhạy’ hơn (tùy loài, tùy khẩu phần).

Vì bò là gia súc nhai lại, còn gà và lợn là nhóm tiêu hóa khác, nên mức độ mịn phù hợp cũng khác nhau. Nếu bạn đang dùng máy nghiền thức ăn chăn nuôi, việc chọn sàng và kiểm soát độ mịn ổn định theo từng đàn sẽ giúp giảm thất thoát và tăng hiệu quả sử dụng cám.

 Độ mịn ảnh hưởng thế nào tới tiêu hóa và tăng trọng?

Nghiền quá thô: khó tiêu, dễ “lọt hạt”

Khi hạt còn mảnh to, vật nuôi nhai không kỹ hoặc không nghiền nát đủ, dẫn tới:

• Hấp thu kém, tăng trọng chậm.

• Dễ thấy nhất: phân còn lợn cợn mảnh ngô/lúa (nhất là lợn), hoặc bò nhai lại nhiều nhưng vẫn còn mảnh hạt đi qua.
  

Nghiền quá mịn: không phải lúc nào cũng tốt

Với lợn, nhiều nghiên cứu cho thấy giảm kích thước hạt ngô có thể cải thiện hiệu quả sử dụng thức ăn, nhưng quá mịn lại có mặt trái. Ví dụ: có tài liệu tổng hợp cho biết giảm từ khoảng 1.000 xuống 400 micromét có thể cải thiện hiệu quả, nhưng nghiền xuống quá thấp (như dưới khoảng 700 micromét) không phải lúc nào cũng lợi, và có thể làm tăng vấn đề ở vùng dạ dày thực quản.
Một nguồn khác cũng nêu khuyến nghị phổ biến của ngành là ngô cho lợn khoảng quanh 650 micromét.

Với bò, khẩu phần quá “mịn hóa” (đặc biệt phần xơ) làm giảm nhai, giảm tiết nước bọt và có thể kéo môi trường dạ cỏ đi xuống, bất lợi cho vi sinh vật phân giải xơ.

Kết luận ngắn gọn: mịn vừa đủ theo loài và mục tiêu mới là tối ưu.

 Hạt nghiền mịn bao nhiêu là đạt chuẩn cho bò – gà – lợn?

Lưu ý: Các con số dưới đây là mốc tham khảo để bạn “chốt” dần theo thực tế đàn nuôi. Với hộ chăn nuôi, bạn có thể hiểu theo 2 cách:

• Nếu đo được: dùng đơn vị micromét (um).

• Nếu không đo: dùng “cảm quan” + chọn sàng phù hợp trên máy nghiền thức ăn chăn nuôi.

A. Với lợn: ưu tiên “vừa”, tránh quá mịn kéo dài

• Heo con sau cai sữa: thường dùng mịn hơn để dễ ăn, dễ tiêu (nhưng vẫn kiểm soát bụi và vón bết).

• Heo thịt: mức phổ biến hay được khuyến nghị quanh 650–800 um tùy nguồn và điều kiện.

• Điểm cần tránh: nghiền quá mịn kéo dài có thể làm tăng rủi ro vấn đề dạ dày ở lợn, vì vậy đừng “đẩy mịn” bằng mọi giá.
  

Dấu hiệu bạn đang nghiền hợp: lợn ăn ổn định, phân đều, ít phân sống, ít thất thường tiêu chảy/táo bón do thức ăn.

B. Với gà: gà nhỏ cần mịn hơn, gà lớn nên “vừa” để giảm bụi

• Với gà thịt giai đoạn sớm, có nghiên cứu thực nghiệm cho thấy ngô khoảng 800 mm có thể cho tăng trưởng tốt hơn so với cỡ lớn hơn như 1.400–2.000 um trong giai đoạn 1–21 ngày.

• Với gà đẻ, một số kết quả cho thấy thức ăn bột nghiền quá mịn có thể làm lượng ăn và năng suất không thuận lợi bằng mức vừa/thô (tùy công thức và dạng thức ăn).

Gợi ý thực hành:

• Gà con: mịn hơn, nhưng kiểm soát bụi (chuồng kín càng phải cẩn thận).

• Gà lớn/gà đẻ: ưu tiên mức vừa để hạn chế bụi và giúp gà ăn ổn định.
  

C. Với bò: đừng “mịn hóa” mọi thứ, giữ cấu trúc khẩu phần

Bò nhai lại cần khẩu phần có cấu trúc để nhai lại tốt. Nhiều tài liệu khuyến nông nhấn mạnh: khẩu phần thiếu xơ và có kích thước hạt quá ngắn sẽ làm giảm nhai và giảm tiết nước bọt đệm, từ đó bất lợi cho môi trường dạ cỏ.

Với hạt ngũ cốc (ngô, lúa, đậu…) cho bò:

• Mục tiêu là làm vỡ hạt/đập dập/ nghiền vừa, giúp dễ nhai và dễ tiêu hơn so với hạt nguyên, nhưng không cần nghiền thành bột siêu mịn như kiểu cho heo con.
  

Dấu hiệu đạt: bò ăn đều, nhai lại tốt, phân ít thấy hạt nguyên; đàn ổn định, không “tụt dạ cỏ” do khẩu phần quá mịn.

Cách kiểm tra độ mịn tại nhà (không cần máy đo)

Cách 1: Nhìn – bóp – ngửi

• Nhìn: có nhiều mảnh hạt “to rõ rệt” không? có bụi mịn bay lên nhiều không?

• Bóp: nếu quá mịn, dễ bám tay; khi trộn hơi ẩm dễ vón.

• Ngửi: mùi ẩm mốc là dấu hiệu bảo quản/nguyên liệu có vấn đề, không phải do độ mịn, nhưng thường đi kèm khi nghiền xong để lâu.
  

Cách 2: Dùng rây bếp

• Rây qua một ít mẫu.

• Nếu phần lọt rây gần như toàn bụi mịn → bạn đang nghiền quá mịn (đặc biệt bất lợi với gà lớn và heo thịt).

• Nếu phần còn lại quá nhiều mảnh to → cần mịn thêm.
  

Dấu hiệu “nghiền sai” theo loài:

• Lợn: phân sống, hiệu quả tăng trọng kém (quá thô) hoặc dễ “nhạy bụng”, bụi nhiều (quá mịn).

• Gà: bới chọn, rơi vãi (quá thô/không đều), hắt hơi/khó chịu do bụi (quá mịn).

• Bò: nhai lại giảm khi khẩu phần bị mịn hóa quá mức; phân còn hạt khi quá thô.
  

Vì sao dùng máy nghiền thức ăn chăn nuôi dễ “chốt chuẩn” hơn?

Khi nghiền thủ công, rất dễ gặp: mẻ hôm nay thô, mẻ mai lại mịn, đàn ăn không ổn định. Máy nghiền thức ăn chăn nuôi giúp bạn:

• Giữ độ mịn tương đối đồng đều giữa các mẻ.

• Chủ động điều chỉnh bằng sàng (lưới) – yếu tố quyết định lớn nhất độ mịn.

• Tối ưu theo mục tiêu: nghiền để trộn trực tiếp hay nghiền để ép viên (ép viên thường cần mịn hơn để viên chắc).

Mẹo vận hành để độ mịn ổn định:

• Nguyên liệu quá ẩm dễ bết và ra bột không đều; nguyên liệu quá khô dễ nhiều bụi.

• Sàng phải sạch, không bít lỗ để tránh giảm năng suất và ra hạt “không đúng cỡ”.
  

Câu hỏi thường gặp

Nghiền càng mịn thì vật nuôi càng nhanh lớn đúng không?
Không hẳn. Lợn có thể lợi khi giảm kích thước hạt ở một mức hợp lý, nhưng quá mịn có thể bất lợi cho dạ dày.

Nghiền để ép viên có cần mịn hơn nghiền để trộn không?
Thường có. Nghiền mịn giúp viên kết dính và chắc hơn (tùy công thức phối trộn và độ ẩm).

Tôi nuôi cả bò – gà – lợn, làm sao cho tiện?
Chọn máy nghiền thức ăn chăn nuôi có nhiều sàng, rồi “chốt” 2–3 mức: một mức cho bò (vừa), một mức cho gà (mịn hơn khi gà con), một mức cho lợn (vừa theo giai đoạn).

Kết luận

Không có một “chuẩn độ mịn” dùng chung cho bò – gà – lợn. Cách đúng là: đúng loài, đúng giai đoạn, đúng mục tiêu. Lợn thường hợp mức quanh 650–800 um (tùy giai đoạn), gà con có thể hợp mức mịn hơn (khoảng 800 um trong một số nghiên cứu), còn bò nên tránh mịn hóa quá mức để giữ nhai lại và ổn định dạ cỏ.

Muốn làm ổn định lâu dài, bạn nên dùng máy nghiền thức ăn chăn nuôi có sàng thay đổi, kiểm tra độ mịn bằng cách rây và quan sát phân/khả năng ăn của đàn để tinh chỉnh.

📞 Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn chi tiết và sở hữu thiết bị phù hợp nhất!

Thông tin dịch vụ tư vấn khách hàng:

Công ty CPĐT Tuấn Tú

Địa chỉ VPGD: >Số 2, Ngõ 2, đường Liên Mạc, phường Thượng Cát, TP Hà Nội

Hotline Miền Bắc: (024)22.05.05.05 – 0914567869 – 0834050505

Chi nhánh Miền Nam: 133 đường 6A, xã Tân Vĩnh Lộc, TP Hồ Chí Minh

Hotline Miền Nam: 0945796556 – 0984930099

Website: https://may3a.vn/

Email: may3a.info@gmail.com

Fanpage: https://www.facebook.com/maynhanong/